Οι περισσότεροι άνθρωποι μαθαίνουν ότι έχουν ανεύρυσμα εγκεφάλου κατά τύχη. Έκαναν μια μαγνητική για πονοκεφάλους, για ίλιγγο ή μετά από ένα ατύχημα, και η εξέταση έδειξε κάτι που κανείς δεν έψαχνε. Η πρώτη ερώτηση που ακολουθεί είναι πάντα η ίδια: πρέπει να χειρουργηθώ;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Ένα ανεύρυσμα εγκεφάλου που εντοπίζεται τυχαία δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο, ούτε όμως και ότι μπορεί να αγνοηθεί. Σημαίνει ότι πρέπει να σταθμιστεί ο κίνδυνος ρήξης απέναντι στον κίνδυνο της ίδιας της επέμβασης.
Τι είναι το ανεύρυσμα και γιατί συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα
Το ανεύρυσμα είναι διάταση του τοιχώματος μιας αρτηρίας, σε ένα σημείο όπου τα τοιχώματα είναι λεπτά και αδύναμα. Προοδευτικά φουσκώνει σαν λεπτό μπαλόνι, συνήθως στα σημεία όπου διχάζονται οι αρτηρίες.
Τα περισσότερα μικρά ανευρύσματα δεν πιέζουν γειτονικές νευρικές δομές και δεν προκαλούν συμπτώματα. Γι’ αυτό τα περισσότερα ανευρύσματα δεν δίνουν κανένα σύμπτωμα και εντοπίζονται μόνο σε απεικονιστικό έλεγχο που γίνεται για άλλον λόγο.
Όταν το ανεύρυσμα μεγαλώσει αρκετά ώστε να πιέζει γειτονικές δομές, εμφανίζονται τα λεγόμενα πιεστικά φαινόμενα:
- Πόνος πάνω και πίσω από το μάτι
- Διευρυμένη κόρη του ματιού
- Θολή όραση ή διπλωπία
- Πτώση του βλεφάρου
- Μούδιασμα ή αδυναμία στη μία πλευρά του προσώπου
Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι φυσιολογικά και θέλουν εκτίμηση. Δεν σημαίνουν όμως ότι το ανεύρυσμα πρόκειται να σπάσει, ούτε το αντίθετο: η απουσία τους δεν σημαίνει ασφάλεια.
Τι σημαίνει τυχαίο εύρημα
Μη ραγέντα ενδοκράνια ανευρύσματα εντοπίζονται περίπου στο 3-4% του ενήλικου πληθυσμού.
Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, το ποσοστό αυτό φτάνει στο 9,5%. Η μέση ηλικία εμφάνισης είναι τα 50 με 60 έτη.
Με άλλα λόγια, αρκετοί άνθρωποι ζουν μια ολόκληρη ζωή με ένα ανεύρυσμα που δεν θα τους απασχολήσει ποτέ. Ταυτόχρονα, ένα ανεύρυσμα που θα σπάσει είναι απειλητικό για τη ζωή. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο κινείται η απόφαση, και γι’ αυτό λαμβάνεται πάντα εξατομικευμένα, μετά από εκτίμηση από νευροχειρουργό.
Πώς εκτιμάται ο κίνδυνος ρήξης
Η διάγνωση και η παρακολούθηση γίνονται συνήθως με μαγνητική αγγειογραφία (MRA) ή αξονική αγγειογραφία (CTA). Όταν χρειάζεται λεπτομερέστερη αποτύπωση της αγγειακής ανατομίας ή σχεδιασμός θεραπείας, μπορεί να απαιτηθεί ψηφιακή αφαιρετική αγγειογραφία (DSA).
Συνεκτιμώνται το μέγεθος, η ακριβής εντόπιση, το σχήμα του ανευρύσματος και τυχόν αύξησή του σε διαδοχικές εξετάσεις, μαζί με την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, το κάπνισμα, την αρτηριακή πίεση και τη γενική υγεία του ασθενούς. Εργαλεία όπως το PHASES μπορούν να βοηθήσουν στην εκτίμηση του πενταετούς κινδύνου ρήξης, αλλά δεν υποκαθιστούν την κλινική κρίση ούτε περιλαμβάνουν κάθε σημαντικό παράγοντα.
Οι παράγοντες που μετρούν περισσότερο:
| Κλίνει προς παρακολούθηση | Κλίνει προς αντιμετώπιση | |
|---|---|---|
| Μέγεθος | Μικρό | Μεγαλύτερο |
| Σχήμα | Ομαλό | Ακανόνιστο |
| Εντόπιση | Έσω καρωτίδα | Πρόσθια αναστομωτική και μέση εγκεφαλική αρτηρία, και η Οπίσθια κυκλοφορία, (σπονδυλική ή βασική αρτηρία) |
| Μεταβολή στον χρόνο | Σταθερό σε διαδοχικές απεικονίσεις | Τεκμηριωμένη αύξηση μεγέθους |
| Ηλικία | Μεγαλύτερη ηλικία | Νεότερη ηλικία, όπου ο κίνδυνος αθροίζεται σε βάθος δεκαετιών |
| Ιστορικό | Καμία προηγούμενη αιμορραγία | Προηγούμενη υπαραχνοειδής αιμορραγία |
| Γενική κατάσταση | Συνυπάρχοντα προβλήματα που ανεβάζουν τον κίνδυνο της επέμβασης | Καλή γενική κατάσταση |
Κανένας παράγοντας δεν αποφασίζει μόνος του. Ένα μικρό ανεύρυσμα σε νέο ασθενή με οικογενειακό ιστορικό μπορεί να αντιμετωπιστεί, ενώ ένα μεγαλύτερο σε ηλικιωμένο ασθενή με βαριά συνοδά νοσήματα μπορεί να παρακολουθείται. Η ίδια εικόνα στη μαγνητική οδηγεί σε διαφορετική απόφαση σε διαφορετικούς ανθρώπους.
Όταν επιλέγεται η παρακολούθηση
Σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν το ανεύρυσμα είναι μικρό, ασυμπτωματικό και δεν εμφανίζει ύποπτη μορφολογία ή αύξηση μεγέθους, μπορεί να επιλεγεί συστηματική παρακολούθηση με προγραμματισμένες απεικονίσεις. Το διάστημα μεταξύ των εξετάσεων εξατομικεύεται.
Παρακολούθηση δεν σημαίνει αδράνεια. Η ανάγκη θεραπείας επανεκτιμάται αν το ανεύρυσμα μεγαλώσει, αλλάξει μορφολογία ή μεταβληθούν σημαντικά τα κλινικά δεδομένα. Παράλληλα, έχει ουσιαστική σημασία η διακοπή του καπνίσματος και η κατάλληλη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
Όταν επιλέγεται η επέμβαση
Όταν η στάθμιση γέρνει προς την πλευρά του κινδύνου ρήξης, το ανεύρυσμα απομονώνεται από την κυκλοφορία του αίματος. Οι δύο βασικές προσεγγίσεις είναι η μικροχειρουργική απολίνωση με κλιπ (clipping) και η ενδοαγγειακή θεραπεία.
Στη χειρουργική της «κλειδαρότρυπας» ο νευροχειρουργός χρησιμοποιεί χειρουργικό μικροσκόπιο και ειδικά μικροεργαλεία για να τοποθετήσει ένα μικρό κλιπ στον αυχένα του ανευρύσματος.
Η ενδοαγγειακή θεραπεία πραγματοποιείται μέσω καθετήρα, με σπειράματα (coils) ή, όπου ενδείκνυται, άλλες ειδικές συσκευές, όπως stents ή flow diverters.
Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από τη μορφολογία και την εντόπιση του ανευρύσματος, την ηλικία, τη γενική κατάσταση και τους κινδύνους κάθε μεθόδου. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται και απεικονιστικός έλεγχος μετά τη θεραπεία.
Η επιλογή της θεραπείας είναι προτιμότερο να γίνεται με ενημέρωση του ασθενούς για τα οφέλη, τους κινδύνους και τις εναλλακτικές λύσεις, από ομάδα με εμπειρία τόσο στη χειρουργική όσο και στην ενδοαγγειακή αντιμετώπιση.
Τι μπορεί να κάνει ο ίδιος ο ασθενής
Δύο παρεμβάσεις έχουν τεκμηριωμένη σημασία για κάθε ασθενή με ανεύρυσμα που δεν έχει ραγεί, ανεξάρτητα από το αν θα χειρουργηθεί:
- Διακοπή του καπνίσματος. Το κάπνισμα σχετίζεται με τον σχηματισμό ανευρυσμάτων.
- Έλεγχος και ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Η υπέρταση σχετίζεται με την αύξηση και τη ρήξη τους.
Δεν πρόκειται για γενικές συμβουλές υγιεινής ζωής. Είναι οι δύο παράγοντες που ο ασθενής μπορεί πραγματικά να επηρεάσει.
Πότε πρέπει να ζητηθεί βοήθεια αμέσως
Η ρήξη ενός ανευρύσματος προκαλεί υπαραχνοειδή αιμορραγία και αποτελεί επείγον περιστατικό. Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ένας ξαφνικός, εξαιρετικά δυνατός πονοκέφαλος, διαφορετικός από οτιδήποτε έχει νιώσει ποτέ ο ασθενής. Μπορεί να συνοδεύεται από:
- Ναυτία και έμετο
- Δυσκαμψία στον αυχένα
- Διαταραχές όρασης και ευαισθησία στο φως
- Επιληπτική κρίση
- Σύγχυση ή απώλεια συνείδησης
Σε αυτή την περίπτωση καλέστε αμέσως το 166 ή μεταβείτε στο πλησιέστερο νοσοκομείο με νευροχειρουργική κλινική. Η αντιμετώπιση ενός ραγέντος ανευρύσματος απαιτεί άμεση επείγουσα αξιολόγηση και, εφόσον χρειάζεται, έγκαιρη μεταφορά σε κατάλληλο εξειδικευμένο κέντρο.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία εμφανίζεται ένα ανεύρυσμα εγκεφάλου;
Η μέση ηλικία εμφάνισης είναι τα 50 με 60 έτη, μπορεί όμως να υπάρχει σε κάθε ηλικία, ακόμη και σε παιδιά. Στους νεότερους ασθενείς η απόφαση για επέμβαση λαμβάνεται συχνότερα, επειδή ο κίνδυνος ρήξης αθροίζεται σε βάθος δεκαετιών.
Είναι κληρονομικό;
Υπάρχει σαφής οικογενειακή προδιάθεση. Στον γενικό πληθυσμό η συχνότητα είναι 3 έως 4%, ενώ όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό φτάνει στο 9,5%. Το οικογενειακό ιστορικό λαμβάνεται υπόψη και στην απόφαση για το αν θα αντιμετωπιστεί ένα ανεύρυσμα.
Πρέπει να ελεγχθώ αν κάποιος συγγενής είχε ανεύρυσμα;
Ο προληπτικός έλεγχος δεν συνιστάται για όλους. Έχει νόημα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, κυρίως όταν υπάρχουν περισσότεροι από ένας πάσχοντες συγγενείς πρώτου βαθμού ή συνυπάρχουν παθήσεις που σχετίζονται με ανευρύσματα. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα με τον ιατρό.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο κλιπ και τον εμβολισμό;
Και οι δύο μέθοδοι αποκλείουν το ανεύρυσμα από την κυκλοφορία. Στο clipping το ανεύρυσμα αποκλείεται από έξω με κλιπ στον αυχένα του, μέσω μικροχειρουργικής προσπέλασης. Στην ενδοαγγειακή θεραπεία χρησιμοποιείται καθετήρας μέσα στα αγγεία. Δεν υπάρχει μία μέθοδος που να είναι καλύτερη για όλες τις περιπτώσεις.
Πόσο συχνά γίνεται η παρακολούθηση;
Τα διαστήματα απεικόνισης καθορίζονται με βάση το μέγεθος, τη θέση, τη μορφολογία, τη σταθερότητα του ανευρύσματος και τα ατομικά χαρακτηριστικά. Η συνέπεια στον συμφωνημένο έλεγχο έχει μεγάλη σημασία.
Μπορώ να ζήσω φυσιολογικά με ένα ανεύρυσμα που παρακολουθείται;
Ναι. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ανεύρυσμα που δεν έχει ραγεί ζουν χωρίς περιορισμούς, με ρυθμισμένη πίεση και τακτικό έλεγχο. Το άγχος μετά τη διάγνωση είναι αναμενόμενο και συζητιέται ανοιχτά με τον θεράποντα ιατρό. Αν προκύψουν ερωτήματα ανάμεσα στους ελέγχους, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.
Υπάρχει φάρμακο που διαλύει το ανεύρυσμα;
Όχι. Η φαρμακευτική αγωγή δεν εξαφανίζει ένα ανεύρυσμα. Στοχεύει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και των παραγόντων που επιβαρύνουν το τοίχωμα του αγγείου, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα να μεγαλώσει ή να ραγεί.
Κάθε αγγειακή βλάβη στον εγκέφαλο είναι ανεύρυσμα;
Όχι. Υπάρχουν και άλλες αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου με διαφορετική ανατομία και διαφορετική αντιμετώπιση, όπως η αρτηριοφλεβώδης δυσπλασία. Η ακριβής διάγνωση καθορίζει κάθε θεραπευτική απόφαση, γι’ αυτό και η απεικόνιση πρέπει να αξιολογείται από ιατρό εξοικειωμένο με την αγγειοχειρουργική του εγκεφάλου.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εκτίμηση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
Πηγές
- Thompson B.G. et al. Guidelines for the Management of Patients With Unruptured Intracranial Aneurysms. American Heart Association / American Stroke Association. Stroke 2015;46(8):2368-2400. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26089327
- Greving J.P. et al. Development of the PHASES score for prediction of risk of rupture of intracranial aneurysms. The Lancet Neurology 2014;13(1):59-66. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24290159
- National Health Service – Brain aneurysm. nhs.uk/conditions/brain-aneurysm
- European Stroke Organisation (ESO). Guidelines on management of unruptured intracranial aneurysms (2022). Πλήρες κείμενο
- American Heart Association/American Stroke Association. Guideline for aneurysmal subarachnoid hemorrhage (2023). Σύνοψη οδηγιών
- Greving JP et al. Development of the PHASES score (Lancet Neurology, 2014). PubMed αναζήτηση