Η φράση «αραχνοειδής κύστη» στη γνωμάτευση μιας μαγνητικής τομογραφίας ανησυχεί σχεδόν κάθε ασθενή. Τις περισσότερες φορές η εξέταση έγινε για άλλο λόγο, για πονοκέφαλο, για ζάλη ή μετά από ένα χτύπημα, και η κύστη βρέθηκε τυχαία.
Η αραχνοειδής κύστη είναι ένας σάκος γεμάτος εγκεφαλονωτιαίο υγρό και όχι όγκος. Οι περισσότερες δεν προκαλούν συμπτώματα και δεν χρειάζονται θεραπεία, μόνο εκτίμηση και, όπου χρειάζεται, παρακολούθηση. Αντιμετώπιση εξετάζεται όταν η κύστη πιέζει τον εγκέφαλο, εμποδίζει τη ροή του υγρού ή προκαλεί συμπτώματα.
Τι είναι η αραχνοειδής κύστη
Οι αραχνοειδείς κύστεις είναι οι πιο συχνές κύστεις του εγκεφάλου. Σχηματίζονται όταν η αραχνοειδής μεμβράνη, μία από τις μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, διχάζεται και ανάμεσα στα φύλλα της μαζεύεται εγκεφαλονωτιαίο υγρό.
Οι περισσότερες υπάρχουν από τη γέννηση και ονομάζονται πρωτοπαθείς. Κάποιες εμφανίζονται αργότερα στη ζωή, μετά από κάκωση του κεφαλιού, λοίμωξη, όγκο ή χειρουργείο, και ονομάζονται δευτεροπαθείς.
Η αραχνοειδής κύστη δεν είναι όγκος. Διαφέρει από άλλες κύστεις του εγκεφάλου, όπως η κολλοειδής ή η δερμοειδής κύστη, που έχουν άλλη προέλευση και άλλη αντιμετώπιση.
Πόσο συχνή είναι και πού εμφανίζεται
Η συχνότητα υπολογίζεται περίπου στο 2,6% των παιδιών και από 0,2% έως 1,7% των ενηλίκων.
Η κύστη εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και, συνήθως, στον μέσο κρανιακό βόθρο, κοντά στον κροταφικό λοβό, ή πίσω από την παρεγκεφαλίδα.
Τις περισσότερες φορές η κύστη βρίσκεται τυχαία, σε αξονική ή μαγνητική που έγινε για εντελώς άλλο λόγο. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι τη μαθαίνουν χωρίς να είχαν ποτέ ενοχλήσεις.
Τα συμπτώματα, όταν υπάρχουν
Οι περισσότεροι άνθρωποι με αραχνοειδή κύστη δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, εξαρτώνται από το μέγεθος και τη θέση της κύστης. Στον εγκέφαλο τα πιο συχνά είναι:
- Πονοκέφαλος
- Ναυτία και έμετοι
- Επιληπτικές κρίσεις
- Προβλήματα στην ακοή ή στην όραση
- Ίλιγγος
- Δυσκολία στην ισορροπία και στη βάδιση
Στα παιδιά που έχουν συμπτώματα, αυτά εμφανίζονται συχνά μέσα στον πρώτο χρόνο της ζωής. Μια κύστη μπορεί επίσης να εμποδίσει τη ροή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και να οδηγήσει σε υδροκέφαλο.
Οι κύστεις κοντά στη σπονδυλική στήλη μπορεί να προκαλέσουν πόνο στη μέση και στα πόδια, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα.
Η κύστη στα παιδιά
Η αραχνοειδής κύστη βρίσκεται συχνότερα στα παιδιά απ’ ό,τι στους ενήλικες, και οι περισσότερες εντοπίζονται μέσα στην πρώτη δεκαετία της ζωής. Τα περισσότερα περιστατικά που δίνουν συμπτώματα αφορούν επίσης παιδιά.
Εκτός από τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, σε ένα παιδί η κύστη μπορεί να εκδηλωθεί με μεγάλο κεφάλι (μακροκεφαλία), καθυστέρηση στην ανάπτυξη ή αλλαγές στη συμπεριφορά. Σε κάποια παιδιά επηρεάζει και τη διαμόρφωση των οστών του κρανίου. Σπάνια, κύστεις στην περιοχή του κροταφικού λοβού έχουν συνδεθεί με μαθησιακές δυσκολίες και διάσπαση προσοχής.
Όπως και στους ενήλικες, οι περισσότερες κύστεις στα παιδιά δεν χρειάζονται θεραπεία. Όταν όμως ένα παιδί έχει κάποιο από αυτά τα σημάδια, χρειάζεται εκτίμηση από νευροχειρουργό.
Τι δείχνει η μαγνητική
Στη μαγνητική τομογραφία η κύστη έχει την ίδια εικόνα με το εγκεφαλονωτιαίο υγρό σε όλες τις ακολουθίες. Η επιδερμοειδής κύστη μπορεί να της μοιάζει, αλλά διακρίνεται επειδή δίνει πολύ έντονο σήμα στην ακολουθία διάχυσης.
Η ακριβής διάκριση έχει σημασία, γιατί από αυτήν εξαρτάται η αντιμετώπιση. Γι’ αυτό η απεικόνιση αξιολογείται από νευροχειρουργό μαζί με τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση, και όχι μόνο από τη γνωμάτευση.
Πότε αρκεί η παρακολούθηση
Η συντριπτική πλειονότητα των αραχνοειδών κύστεων δεν χρειάζεται θεραπεία. Μια μικρή κύστη χωρίς συμπτώματα μπορεί απλώς να παρακολουθείται με τον χρόνο, και επανεκτιμάται αν εμφανιστούν συμπτώματα.
Οι περισσότερες κύστεις που βρίσκονται τυχαία δεν αλλάζουν μέγεθος. Μερικές μεγαλώνουν και τότε μπορεί να αρχίσουν να πιέζουν τον εγκέφαλο, ένα κρανιακό νεύρο ή τον νωτιαίο μυελό και να δώσουν συμπτώματα. Έχουν περιγραφεί επίσης κύστεις που μίκρυναν ή εξαφανίστηκαν μόνες τους, συνήθως μετά από χτύπημα στο κεφάλι. Γι’ αυτό η παρακολούθηση δείχνει δύο πράγματα: αν η κύστη αλλάζει μέγεθος και αν εμφανίζονται νέα συμπτώματα.
Το πόσο συχνά θα γίνεται ο έλεγχος το ορίζει ο θεράπων ιατρός. Η online χειρουργική εκτίμηση της μαγνητικής είναι ένα πρακτικό πρώτο βήμα για όποιον έχει ήδη τις εξετάσεις του.
Πότε εξετάζεται επέμβαση
Η απόφαση για επέμβαση βασίζεται στην κλινική εικόνα. Συνεκτιμώνται η θέση της κύστης, η πίεση που ασκεί στον εγκέφαλο, η απόφραξη της ροής του υγρού, τα νευρολογικά ελλείμματα, οι πονοκέφαλοι, οι επιληπτικές κρίσεις και, στα παιδιά, οι αναπτυξιακές ή γνωστικές δυσκολίες.
Η ενδοσκοπική διάνοιξη δημιουργεί ανοίγματα στο τοίχωμα της κύστης ώστε να αδειάσει το υγρό. Θεωρείται ασφαλής και αποτελεσματική τεχνική για κύστεις κοντά στη σχισμή του Sylvius.
Η μικροχειρουργική διάνοιξη γίνεται με άνοιγμα μικρού τμήματος του κρανίου. Σπανιότερα τοποθετείται βαλβίδα παροχέτευσης, που αποφεύγεται όπου γίνεται λόγω των επιπλοκών της μακροχρόνιας χρήσης.
Συνήθως η θεραπεία βελτιώνει ή εξαφανίζει τα συμπτώματα. Σε σπάνιες περιπτώσεις η κύστη μπορεί να εμφανιστεί ξανά μετά την επέμβαση.
Πότε χρειάζεται άμεση εκτίμηση
Μια τέτοια κύστη σπάνια προκαλεί αιμορραγία μετά από χτύπημα στο κεφάλι. Αν όμως μετά από χτύπημα ή χωρίς εμφανή αιτία εμφανιστούν:
- Πονοκέφαλος που χειροτερεύει
- Επαναλαμβανόμενοι έμετοι
- Υπνηλία ή σύγχυση
- Επιληπτική κρίση
- Νέα αδυναμία ή μούδιασμα
Καλέστε το 166 ή μεταβείτε στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Περισσότερα για τα σημάδια κινδύνου μετά από χτύπημα θα βρείτε στο άρθρο για το αιμάτωμα στο κεφάλι.
Εκτός από αιμορραγία, ένα χτύπημα κοντά στην κύστη μπορεί να προκαλέσει διαρροή του υγρού της ή να τη μεγαλώσει. Όποιος γνωρίζει ότι έχει τέτοια κύστη και κάνει αθλήματα επαφής, καλό είναι να το συζητήσει με τον νευροχειρουργό του.
Συχνές ερωτήσεις
Μου βρήκαν κύστη στον εγκέφαλο. Τι σημαίνει;
Εξαρτάται από το είδος της κύστης. Οι αραχνοειδείς κύστεις είναι οι πιο συχνές, δεν είναι όγκοι και οι περισσότερες δεν προκαλούν ποτέ συμπτώματα. Η ακριβής διάγνωση από τη μαγνητική και η εκτίμηση από νευροχειρουργό δείχνουν αν χρειάζεται κάτι παραπάνω από παρακολούθηση.
Τι συμπτώματα δίνει η αραχνοειδής κύστη εγκεφάλου;
Συνήθως κανένα. Όταν υπάρχουν, τα πιο συχνά είναι πονοκέφαλος, ναυτία και έμετοι, επιληπτικές κρίσεις, προβλήματα στην ακοή ή στην όραση, ίλιγγος και δυσκολία στην ισορροπία. Εξαρτώνται από το μέγεθος και τη θέση της κύστης.
Έχει σημασία το μέγεθος της αραχνοειδούς κύστης;
Το μέγεθος είναι ένας από τους παράγοντες που εξετάζονται, όχι ο μόνος. Μετρούν επίσης η θέση, το αν πιέζει τον εγκέφαλο ή εμποδίζει τη ροή του υγρού και, κυρίως, το αν υπάρχουν συμπτώματα που εξηγούνται από την κύστη.
Αφαιρείται η αραχνοειδής κύστη;
Όταν χρειάζεται, η κύστη συνήθως ανοίγεται ώστε να αδειάσει το υγρό, ενδοσκοπικά ή μικροχειρουργικά. Σε σοβαρές περιπτώσεις αφαιρούνται τα τοιχώματά της, ενώ η βαλβίδα παροχέτευσης χρησιμοποιείται σπάνια. Οι περισσότερες κύστεις δεν χρειάζονται καμία επέμβαση.
Υπάρχει αραχνοειδής κύστη στη σπονδυλική στήλη;
Ναι. Αραχνοειδείς κύστεις μπορεί να σχηματιστούν και γύρω από τον νωτιαίο μυελό. Όταν δίνουν συμπτώματα, αυτά είναι συνήθως πόνος στη μέση και στα πόδια, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εκτίμηση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
Πηγές
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke, Arachnoid Cysts. https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/arachnoid-cysts
- White M.L., Das J.M., Arachnoid Cysts. StatPearls, NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563272/
- National Organization for Rare Disorders, Arachnoid Cysts. https://rarediseases.org/rare-diseases/arachnoid-cysts/
- Mayo Clinic, Intracranial hematoma – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/intracranial-hematoma/symptoms-causes/syc-20356145